برای مشاهده یافته ها از کلید Enter و برای خروج از کلید Esc استفاده کنید.

خلاصه فلسفه لایبنیتس، مروری بر آثار دانشمند انگلیسی

در تاریخ، اوج اندیشه خردگرایانه در باب جهان خارج، فلسفه بارون گوتفرید ویلهلم لایب نیتس (۱۶۴۴ – ۱۷۱۶) است. اما فلسفه لایب نیتس در عصر خود او با اقبال کمی روبرو شد. آثاری که انتشار داد از تنوعی مردم پسند، که خاطر خوانندگان را خشنود می سازد، برخوردار بود. در اینفوفنگ به خلاصه فلسفه لایبنیتز خواهیم پرداخت.

شعار لایبنیتز

مشهورترین شعار لایب نیتس – «این جهان بهترین جهان ممکن است» – حاصل این پنداشت است که قدرت نامتناهی خداوند با نیکی بیکران او در آمیخته است. ولتر” این شعار لایب نیتس را به باد استهزا گرفته و آن را آماج طنز و هزل مشهورش در کتاب کاندید قرار داده است. دکتر پانگلوس، که شخصیت کتاب کاندید، همان لایب نیتس است. هجو ادبی لایب نیتس در قالب شخصیت پانگلوس، که به طور ضمنی هجو همه فیلسوفان است، البته نوعی بی انصافی در حق تفکر کاملا عقلی لایب نیتس است. اما هجو ولتر از تاریخ فلسفه جدید غرب لایب نیتس صورت به یادگار ماندنی ایرادی است که به فیلسوفان خردگرا می گیرند و آنچه در این مکتب غیر فلسفی می دانند، انکار می کنند. فیلسوفان خردگرا با کوشش های عظیم عقلی و فراهم آوردن انبوهی از دانش به نتیجه هایی دست می یافتند که کاملا نادرست و از بعضی جهتها تعصب آلود می نمود. و اینها به نظر تفسیرگری نکته بین چون ولتر مضحكه صرف جلوه می کرد. این نکته ها بود که فیلسوفان را واداشت درصدد برآیند و ببینند گره کار به راستی در کجاست. در حقیقت کوشش در راه پدید آوردن علم جامع و شاملی در باب زندگی، آن هم بر پایه چند مفهوم پیشینی، کوششی بود که به راه خطا رفته بود.

روش استدلال و استتناج لایبنیتس

لایب نیتس با روش استدلال و استنتاج حکم کرد که همه توصیفهای گذشته و حال از جوهر، اتم ها، مکان، زمان و ماده نارساست و تنها عنصر ممکن جوهر ناممندی است که حامل نیروست. لایب نیتس این جوهر بسيط را موناد نامیده است. موناد ممکن است آفریده و نیست شود، اما نمی تواند به صورت دیگری درآید. هیچ مونادی نمی تواند روی مواد دیگر تأثیر بگذارد. بنابراین، علیت در کار نیست و چون موناد امتداد ندارد، پس وجودش در زمان و مکان نیست و فاقد مادیت است. جوهر موناد، فعالیت است و بنابراین همه مونادها همانندند. نتیجه ای که این فرض ها به دنبال دارد، این است که گوناگونی مشهود دنیای زمانی – مکانی تنها ممکن است از یک راه پدید آمده باشد، و آن اختلاف درجه ای است که در فعالیت مونادهاست. مونادهایی که کمتر از همه فعالند، «ماده»اند. مونادی که در کمال فعالیت است، خداست. فعالیت مونادها، ادراک با انعکاس سایر مونادهاست. مونادی که فعال تر باشد، انعکاسی روشن تر دارد. مونادهایی که کم تر فعالند، نمود جهان مادی اند؛ هر چند که در واقع ماده وجود ندارد و آنچه هست تنها موناد است. یگانگی جسم و روح، مثالی از انعکاس است. به ظاهر این است که روح و جسم بر هم تأثیر می گذارند، اما در واقع این دو به دو ساعت می مانند که وقت یکسانی را نشان می دهند، یا به دو دسته هماواز که آوازی را از روی دو کتابچه نت می خوانند.

موناد چیست؟‌ زمان و مکان در فلسفه لایبنیتس

زمان و مکان واقعیت های تجربی نیست، بلکه نمود است. مکان، ترتیب هستی هایی است که به طور همزمان ممکن است. زمان، ترتیب هستی های ممکنی است که با یکدیگر در تعارضند. هر مونادی درجه ای از فعالیت دارد که متفاوت با درجه فعالیت سایر مونادهاست. اما تدریج این درجات، بی نهایت اندک است و بنابراین مونادها زنجیره ای نامتناهی تشکیل می دهند که از فعال ترین موناد تا مونادی را دربر می گیرد که کمتر از همه فعال است. «مکان» همین زنجیره مونادهای هم امکان است. اما وضعیت هر موناد ثابت نیست. بلکه در زنجیره ای از وضعیت های پیاپی قرار دارد که در هماهنگی پیشین بنیاد و همراه با ظاهر شدن وضعیت های پیاپی هر موناد دیگر ظاهر می شود. این زنجیره وضعیت های پیاپی، «زمان» است. جهان یکسره از این دو زنجیره تشکیل شده است.

توضیح نظام مابعدالطبیعی لایب نیتس برای فهم کنه آن، در اینجا بیش از این ممکن نیست. لایب نیتس جهان را به گونه ای توصیف می کند که گویی ترتیبی از قضایای منطقی است. او با تفکر در باب دعاوی منطق معتقد شد که می تواند حقایق عالم واقع را کشف کند. پیامد نامنتظر فلسفه لایب نیتس، نمونه بارز انگیزه ای است که سبب شد تجربه گرایی راه پیشرفت آینده فلسفه را باز کند و بر فیلسوفانی چون کانت،‌ هیوم و راسل تاثیر بگذارد.

هالینگ دیل، ر.ج. تاریخ فلسفه غرب ، ﺗﺮﺟﻤﻪ عبدالحسین آذرنگ